Бадник во Австралија: дабовата гранка, погачата со паричка и што се готви на македонскиот Бадник

Бадник е денот пред Божиќ. Секоја година паѓа на 6 јануари, а македонскиот православен Божиќ е на 7 јануари. Семејствата носат дабови гранки во домот, седнуваат на посна вечера и кршат погача со скриена паричка. Кој ќе ја најде паричката, ќе има среќа цела година.

Во Македонија, Бадник е во средината на зимата, често со снег надвор. Во Австралија пак, паѓа во средината на летото, кога и навечер може да биде 35 степени. Обичаите се исти, но ги правиме малку поинаку. Во овој текст објаснуваме секој обичај, зошто е важен и како македонските семејства во Австралија го чуваат живо.

Зошто македонскиот Божиќ е на 7 јануари?

Македонската православна црква за своите празници го следи стариот, Јулијански календар. Тој календар е 13 дена зад календарот што го користиме секој ден. Затоа црковниот 25 декември паѓа на нашиот 7 јануари, а Бадник на 6 јануари.

Српската, Руската и некои други православни цркви ги користат истите датуми. Затоа и други заедници славаат во истата вечер.

Што значи зборот „Бадник“?

Зборот Бадник доаѓа од стар словенски збор што значи „да се биде буден“, „да се бди“. Ноќта пред Божиќ била ноќ на чекање на раѓањето Христово. Луѓето биле будни, се молеле и го одржувале огнот цела ноќ.

„Бадник“ се вика и самата дабова гранка или трупче што се гори оваа вечер. Затоа, кога баба ќе каже „бадник“, може да мисли на вечерта, а може и на дрвото. И двете се точни.

Вечерта пред тоа: Коледе на 5 јануари

Бадник всушност почнува вечерта пред, на 5 јануари. Таа вечер се вика Коледе. Во многу села се палат големи огнови. Децата одат од куќа до куќа и пеат коледарски песни. За возврат добиваат ореви, суво овошје, јаболка, бонбони, а понекогаш и пари.

Некои македонски цркви и друштва во Австралија организираат вечер за Коледе, со оган во црковниот двор или во салата. Кон крајот на декември погледнете го нашиот календар на македонски настани за да видите што има во вашиот град.

Дабовата гранка (бадникот)

Наутро на 6 јануари, мажите во домот по обичај одат да сечат млади дабови гранки. Дабот е симбол на сила и долг живот. Гранките се внесуваат во куќата навечер, а семејството ги пречекува како гости. Потоа се ставаат на огнот или се чуваат покрај домашната икона.

Многу семејства чуваат гранчка даб во куќата цела година. Некои ставаат неколку листови под чаршафот на трпезата. Други ја закачуваат над вратата, за заштита и за среќа.

Каде да најдете даб во Австралија

Дабот не е автохтоно дрво во Австралија, но англискиот даб добро расте во постудените места, како Канбера, Мелбурн, Аделаидските ридови и Сините планини. Еве неколку лесни начини да најдете гранка:

• Прашајте во црквата. Многу македонски православни цркви носат дабови гранки и ги делат по службата на Бадник.
• Прашајте пријател или сосед што има даб во дворот. Мала гранка е доволна.
• Јавете се во расадник или кај некој што сече дрвја. Често имаат отсечени гранки.

Ве молиме, не сечете гранки од дрвја во парковите или на улица. Тие дрвја се заштитени од општината и може да добиете казна.

Посната вечера

Бадник е последниот ден од Божиќниот пост. Постот трае 40 дена, па на бадниковата трпеза нема месо, јајца ни млечни производи. Оваа вечера се вика посна вечера. Некои семејства јадат риба, а некои не. Направете како што отсекогаш правело вашето семејство.

Иако нема месо, трпезата е полна. Најчести јадења се:

• Тавче гравче – печен грав во земјен сад. За многу семејства, ова е срцето на вечерата.
• Посна сарма – лозови или зелкови листови полнети со ориз и кромид, без месо.
• Пинџур и ајвар – од печени пиперки и модри патлиџани, се јадат со леб.
• Риба – печена или на скара, ако вашето семејство јаде риба на Бадник.
• Ореви, суви смокви, сливи и овошје – за слатка и берикетна година.
• Зелник – пита правена со масло, полнета со праз, зелка или спанаќ.

Во некои домови се става малку слама под чаршафот. Таа потсетува дека Исус се родил во штала. Многу семејства палат и восочна свеќа на трпезата и се молат пред јадење.

Летно мени за Бадник

Кога е жешко надвор, тешките печени јадења може да бидат премногу. Еве неколку идеи што одат со австралиското лето, а сепак се посни:

• Направете ладна салата од грав со кромид, магдонос и масло со црвен пипер.
• Печете ја рибата на скара во дворот наместо во рерна.
• Изнесете свежи домати, краставици и пиперки со сол и масло.
• Покрај сувото овошје, ставете и манго, цреши или кајсии.

Погачата со паричка

Најубавиот момент од вечерта е кршењето на лебот. Лебот е округла погача или лепче. Пред да се пече, домаќинката крие паричка во тестото. Некои семејства шараат крст или шара одозгора.

На трпезата, домаќинот ја крши погачата со раце, не ја сече со нож. Секој добива парче, а во многу домови се оставаат парчиња и за куќата, за црквата или за Света Богородица.

Кој ќе ја најде паричката, ќе има среќа и здравје цела година. Кај некои семејства, среќниот ја пушта паричката во чаша вино и пие голтка. Кај други, ја чуваат паричката во паричникот до следниот Бадник.

Ако правите погача дома, добро измијте ја паричката и завиткајте ја во мало парче фолија. Кажете им на децата да џвакаат внимателно.

Во црква на Бадник

Повеќето македонски православни цркви во Австралија имаат служба навечер на 6 јануари. Некои имаат и ноќна служба, а божиќната литургија е рано на 7 јануари. Времињата се менуваат секоја година, затоа прво проверете во вашата парохија.

Список на сите цркви, со адреси и мапа, има на нашата страница Македонски православни цркви.

Божиќ на 7 јануари

На Божиќ наутро постот завршува. Луѓето се поздравуваат со „Христос се роди!“, а одговорот е „Вистина се роди!“.

На ручек има голема гозба со печено прасе или јагне, пити, салати и колачи. За повеќе честитки и пораки, прочитајте го нашиот текст Божиќни честитки на македонски.

Како да го чуваме Бадник во Австралија

Бадник не е државен празник во Австралија. Многумина работат на 6 јануари, а децата се на летен одмор. Еве неколку едноставни начини како семејствата се снаоѓаат:

• Земете слободен ден за 6 или 7 јануари на време. Многу македонски бизниси се затворени.
• Нека децата помогнат да се замеси погачата и да се скрие паричката.
• Научете ги божиќниот поздрав пред вечерта.
• Поканете ги баба и дедо да раскажат како се славел Бадник во нивното село.

Секое село го славело Бадник малку поинаку. Ако вашето семејство има свој обичај, сакаме да го чуеме. Испратете ни ја приказната на вашето семејство, а можеби ќе ја додадеме на оваа страница.

Најчести прашања

Кој датум е Бадник?

Бадник е секоја година на 6 јануари. Македонскиот православен Божиќ е на 7 јануари.

Што се јаде на Бадник?

Посна вечера без месо, јајца и млечни производи. Најчесто тавче гравче, посна сарма, пинџур, зелник, ореви и суво овошје. Некои семејства јадат и риба.

Зошто се става паричка во погачата?

Паричката носи среќа. Кој ќе ја најде во своето парче погача, ќе има среќа и здравје цела година.

Како се честита Бадник?

Може да кажете „Среќен Бадник!“. На Божиќ се поздравува со „Христос се роди!“, а се одговара „Вистина се роди!“.

Дали Бадник е ист како српскиот Бадњи дан?

Ги делат истиот датум и многу обичаи, како дабовата гранка и погачата со паричка. Но секоја земја и секое село има и свои песни, јадења и мали обичаи.

За повеќе: Македонска православна црква.

Read in English: Badnik in Australia: Macedonian Christmas Eve traditions