Roots in Cyril, Methodius and Clement
The Macedonian Orthodox Church traces its spiritual origins to the mission of the brothers Cyril and Methodius, natives of Thessaloniki, who in 863 set out for Great Moravia with the Slavonic alphabet and liturgy. After their mission was suppressed, their disciples Clement and Naum came to the southern Slavs. From 886 Clement taught thousands of pupils at Ohrid, and Naum founded the monastery that bears his name on the southern shore of Lake Ohrid around 905. The Ohrid literary school made the city a centre of Slavonic Christianity. The feast of Sts Cyril and Methodius on 24 May and the feast of St Clement on 8 December (25 November in the Julian calendar) are public holidays in North Macedonia.
The Archbishopric of Ohrid, 1019–1767
After Emperor Basil II destroyed Samuel's state in 1018, he kept its church as the autocephalous Archbishopric of Ohrid and set out its rights in charters of around 1019–1020. The first archbishop, John of Debar, was a local cleric; his successors were mostly Byzantine Greeks, among them the scholar Theophylact, author of the Life of St Clement. Under Byzantine, Serbian and from the late fourteenth century Ottoman rule, the archbishopric survived for more than seven centuries and at times had jurisdiction far beyond Macedonia. Great monuments arose in this period: the church of St Sophia in Ohrid; St Panteleimon at Nerezi near Skopje (1164), whose Lamentation fresco is a masterpiece of Komnenian art; the Archangel monastery at Lesnovo (1341); Treskavec above Prilep; and Marko's Monastery near Skopje, completed under King Marko in the 1370s. In 1767, at the request of the Patriarchate of Constantinople, the sultan abolished the archbishopric and placed its dioceses under the Ecumenical Patriarchate.
Revival efforts
In the nineteenth century Macedonian Slav communities resisted the Greek-language hierarchy of the Patriarchate. Some joined the Bulgarian Exarchate created in 1870; others, such as Theodosius of Skopje in 1891, attempted to restore the Ohrid Archbishopric as a Macedonian church. The monastery of St Jovan Bigorski, by tradition founded in 1020 and rebuilt from 1743, became a centre of church life and woodcarving in the Debar region. After the Balkan Wars the Serbian church took over the dioceses in Vardar Macedonia.
Restoration and autocephaly
During the Second World War the anti-fascist movement and the clergy who joined it called for a Macedonian church. After lengthy negotiations, the church-people's assembly in Ohrid proclaimed the restoration of the Archbishopric of Ohrid as the Macedonian Orthodox Church on 4 October 1958, with Dositej as archbishop; the Serbian church accepted it as autonomous in 1959. On 19 July 1967, in the bicentenary year of the abolition, the Third Church-People's Assembly in Ohrid proclaimed autocephaly. The Serbian Orthodox Church called this a schism, and no other Orthodox church recognised the MOC. Despite its isolation, the church created dioceses at home and in the diaspora, from Toronto to Melbourne, a seminary at Dračevo (1967) and a theological faculty in Skopje (1977).
From the 1990s the great monasteries were revived as living communities. St Naum on Lake Ohrid, St Jovan Bigorski in the Radika valley, Treskavec above Prilep, Lesnovo near Probištip and Marko's Monastery near Skopje again house monks or nuns and draw pilgrims on their feast days, while St Panteleimon at Nerezi and St Sophia in Ohrid are protected as monuments of Byzantine art. Church festivals such as the Epiphany blessing of the waters in Ohrid, Easter and the patronal feasts of village churches remain among the most widely shared expressions of Macedonian identity, at home and in the diaspora.
Schism years
The schism lasted 55 years. In 2002 a delegation of Macedonian bishops accepted a compromise drafted at Niš, offering wide autonomy within the Serbian Patriarchate, but the MOC synod and public opinion rejected it. The Serbian church then created a parallel Ohrid Archbishopric under Bishop Jovan (Vraniškovski), who was later prosecuted in Macedonia. For many Macedonians the dispute was not only ecclesiastical: recognition of the church was linked to recognition of the nation itself.
Recognition in 2022
The breakthrough came in May 2022. On 9 May the Holy Synod of the Ecumenical Patriarchate received the MOC–Ohrid Archbishopric into communion, recognising its jurisdiction in North Macedonia under the name "Ohrid". On 16 May the Serbian Church restored canonical unity, and on 24 May, the feast of Sts Cyril and Methodius, Patriarch Porfirije and Archbishop Stefan celebrated the liturgy together in Skopje, where the patriarch announced recognition of autocephaly. The tomos was handed over in Belgrade on 5 June 2022. Full pan-Orthodox recognition of autocephaly and the church's Macedonian name remained open questions. Ilinden, 2 August, the feast of the Prophet Elijah and the anniversary of both the 1903 uprising and the first ASNOM session in 1944, symbolises how closely church and national history are bound together in Macedonia.
Корените кај Кирил, Методиј и Климент
Македонската православна црква своето духовно потекло го води од мисијата на браќата Кирил и Методиј, родени во Солун, кои во 863 тргнаа во Велика Моравија со словенското писмо и богослужба. По задушувањето на нивната мисија, нивните ученици Климент и Наум дојдоа кај јужните Словени. Од 886 Климент поучувал илјадници ученици во Охрид, а Наум околу 905 го основал манастирот што го носи неговото име на јужниот брег на Охридското Езеро. Охридската книжевна школа го направи градот средиште на словенското христијанство. Празникот на Св. Кирил и Методиј на 24 мај и празникот на Св. Климент на 8 декември (25 ноември по јулијанскиот календар) се државни празници во Северна Македонија.
Охридската архиепископија, 1019–1767
Откако царот Василиј II ја уништи Самуиловата држава во 1018, ја задржа нејзината црква како автокефална Охридска архиепископија и ги утврди нејзините права со грамоти од околу 1019–1020. Првиот архиепископ, Јован Дебранин, бил домороден свештеник; неговите наследници главно биле византиски Грци, меѓу нив и книжевникот Теофилакт, автор на Житието на Св. Климент. Под византиска, српска, а од крајот на XIV век и османлиска власт, архиепископијата опстојувала повеќе од седум века и понекогаш имала јурисдикција далеку надвор од Македонија. Во тој период настанале големи споменици: црквата „Св. Софија“ во Охрид; „Св. Пантелејмон“ во Нерези кај Скопје (1164), чија фреска Оплакување е ремек-дело на комнинската уметност; манастирот „Св. Архангел“ во Лесново (1341); Трескавец над Прилеп; и Марковиот манастир кај Скопје, довршен под кралот Марко во седумдесеттите години на XIV век. Во 1767, на барање на Цариградската патријаршија, султанот ја укина архиепископијата и нејзините епархии ги стави под Вселенската патријаршија.
Обидите за обнова
Во деветнаесеттиот век македонските словенски заедници се спротивставуваа на грчкојазичната јерархија на Патријаршијата. Едни се приклучија кон Бугарската егзархија основана во 1870; други, како Теодосиј Скопски во 1891, се обидоа да ја обноват Охридската архиепископија како македонска црква. Манастирот „Св. Јован Бигорски“, според преданието основан во 1020 и обновен од 1743, стана средиште на црковниот живот и на дрворезбата во Дебарско. По Балканските војни Српската црква ги презеде епархиите во Вардарска Македонија.
Обнова и автокефалност
За време на Втората светска војна антифашистичкото движење и свештениците што му се приклучија бараа македонска црква. По долги преговори, црковно-народниот собор во Охрид на 4 октомври 1958 го прогласи обновувањето на Охридската архиепископија како Македонска православна црква, со Доситеј за архиепископ; Српската црква ја прифати како автономна во 1959. На 19 јули 1967, во годината на двестогодишнината од укинувањето, Третиот црковно-народен собор во Охрид ја прогласи автокефалноста. Српската православна црква тоа го нарече раскол, и ниту една друга православна црква не ја призна МПЦ. И покрај изолацијата, црквата создаде епархии во државата и во дијаспората, од Торонто до Мелбурн, богословија во Драчево (1967) и богословски факултет во Скопје (1977).
Од деведесеттите години големите манастири повторно оживеаја како живи заедници. „Св. Наум“ на Охридското Езеро, „Св. Јован Бигорски“ во долината на Радика, Трескавец над Прилеп, Лесново кај Пробиштип и Марковиот манастир кај Скопје повторно имаат монаси или монахињи и привлекуваат поклоници на своите празници, а „Св. Пантелејмон“ во Нерези и „Св. Софија“ во Охрид се заштитени како споменици на византиската уметност. Црковните празници, како осветувањето на водите на Водици во Охрид, Велигден и селските храмовни слави, остануваат меѓу најраспространетите изрази на македонскиот идентитет, и во државата и во дијаспората.
Годините на расколот
Расколот траеше 55 години. Во 2002 делегација на македонски епископи прифати компромис изготвен во Ниш, кој нудеше широка автономија во рамките на Српската патријаршија, но Синодот на МПЦ и јавноста го отфрлија. Српската црква потоа создаде паралелна Охридска архиепископија под епископот Јован (Вранишковски), кој подоцна беше кривично гонет во Македонија. За многу Македонци спорот не беше само црковен: признавањето на црквата беше поврзано со признавањето на самата нација.
Признавањето во 2022
Пробивот дојде во мај 2022. На 9 мај Светиот синод на Вселенската патријаршија ја прими МПЦ–ОА во заедница, признавајќи ја нејзината јурисдикција во Северна Македонија под името „Охридска“. На 16 мај Српската црква го обнови канонското единство, а на 24 мај, празникот на Св. Кирил и Методиј, патријархот Порфириј и архиепископот Стефан заедно служеа литургија во Скопје, каде што патријархот го објави признавањето на автокефалноста. Томосот беше предаден во Белград на 5 јуни 2022. Целосното сеправославно признавање на автокефалноста и македонското име на црквата останаа отворени прашања. Илинден, 2 август, празникот на Св. пророк Илија и годишнина и од востанието од 1903 и од Првото заседание на АСНОМ во 1944, симболизира колку тесно се поврзани црковната и националната историја во Македонија.
