Aegean Macedonia between the wars
After 1913 and especially after the population exchanges of the 1920s, the Greek state set out to make its new northern lands Greek in language and identity. More than half a million refugees from Asia Minor were settled in Macedonia, changing the ethnic map, while thousands of Macedonian speakers left for Bulgaria under the 1919 convention or emigrated overseas. A decree of 1926 replaced Slavic names of towns, villages, rivers and mountains with Greek ones, so that Lerin became Florina, Kostur Kastoria and Voden Edessa. A short-lived 1925 primer in the Latin alphabet, the Abecedar, was withdrawn almost as soon as it was printed. The Macedonian-speaking population was officially described as 'Slavophone Greeks'.
The Metaxas dictatorship
Pressure peaked under the dictatorship of Ioannis Metaxas from 4 August 1936. According to the evidence collected by Human Rights Watch in 1994, the regime banned the use of Macedonian, sent adults to night schools to learn Greek, fined and beat people caught speaking their language and interned more than 5,000 people from the border districts; a 1936 law also required people to adopt Greek surnames. Older Aegean Macedonians in Australia and Canada still recall the fines and the humiliation of these years, which pushed a new wave of emigrants overseas.
War, NOF and the Civil War
The Axis occupation of 1941 and the collapse of the Greek state opened space for the left-wing resistance. Many Macedonian villages supported the communist-led EAM-ELAS, and in 1943 the Slavo-Macedonian National Liberation Front (SNOF) was formed. After liberation, right-wing bands and state forces targeted Macedonian villages, and on 23 April 1945 Macedonians from the Kostur, Lerin and Voden regions founded the National Liberation Front (NOF). When the Civil War broke out in 1946, NOF joined the communist Democratic Army of Greece. Macedonians became one of its main pillars, by some estimates about half of its fighters in 1949, including women such as Mirka Ginova, executed in 1946. The communist leadership, however, used Macedonian aspirations tactically, and the war was lost at Lerin in February 1949 and finally on Vič and Gramos in August 1949.
The refugee children and the exile
In March 1948 the communist Provisional Government announced the evacuation of children from the war zones. Some 28,000–32,000 children, a large share of them Macedonian, were sent to Yugoslavia, Czechoslovakia, Poland, Hungary, Romania and other countries. Greek governments called this the paidomazoma, the 'gathering of children', and described it as abduction; for Macedonians the deca begalci became a lasting symbol of loss. After 1949 tens of thousands of adults followed into exile. Greek laws of 1947 and 1948 stripped them of citizenship and property, and the 1982 amnesty allowed return only to those who were 'Greek by genus', excluding those who identified as Macedonian. Many refugees settled in Skopje, Bitola and Tetovo or moved on to Australia, Canada and the United States, where they founded some of the strongest diaspora organisations.
Pirin Macedonia: recognition and reversal
In Bulgaria the story took a different turn. During the brief period of Bulgarian-Yugoslav communist cooperation after 1944, Sofia recognised a Macedonian minority. The 1946 census counted 169,544 Macedonians, mostly in the Pirin region; teachers from Skopje taught Macedonian in local schools, a Macedonian theatre opened in Gorna Džumaja (Blagoevgrad) and the newspaper Pirinski vestnik appeared. After the Tito–Stalin split of 1948 this cultural autonomy was rolled back. The 1956 census still recorded 187,789 Macedonians, but from 1958 the Bulgarian party declared that no separate Macedonian nation existed in Bulgaria, documents were reissued with Bulgarian nationality, and the 1965 census found fewer than 10,000.
Interpretations
Greek historiography has mostly framed these events through the Civil War and the threat of Slav or communist separatism, Bulgarian historiography through the claim that Macedonians are Bulgarians and the 1946–48 policy a 'forced Macedonisation', and Macedonian historiography through the experience of a denied minority. Scholars such as Loring Danforth, Riki van Boeschoten, Andrew Rossos and Anastasia Karakasidou have shown how the same villages could produce Greek, Bulgarian and Macedonian identities, and how the exile of 1948–49 made the question of the Aegean Macedonians a matter of human rights as much as history. For many families the result was a divided memory, with relatives in Skopje, Lerin, Tashkent, Wrocław and Melbourne telling the same story in different languages.
Егејска Македонија меѓу двете војни
По 1913 година, а особено по размената на населението во дваесеттите години, грчката држава тргна да ги направи своите нови северни краишта грчки по јазик и идентитет. Повеќе од половина милион бегалци од Мала Азија беа населени во Македонија, менувајќи ја етничката карта, додека илјадници Македонци заминаа за Бугарија според конвенцијата од 1919 година или се иселија во прекуокеанските земји. Со декрет од 1926 година словенските имиња на градовите, селата, реките и планините беа заменети со грчки, па Лерин стана Флорина, Костур Касторија, а Воден Едеса. Краткотрајниот буквар од 1925 година на латиница, „Абецедар“, беше повлечен речиси веднаш штом беше отпечатен. Македонското население официјално се опишуваше како „словеногласни Грци“.
Диктатурата на Метаксас
Притисокот го достигна врвот за време на диктатурата на Јоанис Метаксас од 4 август 1936 година. Според доказите што ги собра Хјуман рајтс воч во 1994 година, режимот ја забрани употребата на македонскиот јазик, возрасните ги праќаше во вечерни училишта да учат грчки, ги казнуваше со парични казни и тепаше оние што ќе беа фатени дека го зборуваат својот јазик и интернираше повеќе од 5.000 луѓе од пограничните околии; закон од 1936 година бараше и луѓето да земат грчки презимиња. Постарите егејски Македонци во Австралија и Канада и денес се сеќаваат на казните и понижувањата од тие години, кои предизвикаа нов бран иселување преку океанот.
Војна, НОФ и Граѓанската војна
Окупацијата од 1941 година и распаѓањето на грчката држава отворија простор за левичарскиот отпор. Многу македонски села го поддржаа ЕАМ-ЕЛАС предводен од комунистите, а во 1943 година беше формиран Славјаномакедонскиот народноослободителен фронт (СНОФ). По ослободувањето десничарски банди и државни сили ги нападнаа македонските села, и на 23 април 1945 година Македонци од Костурско, Леринско и Воденско го основаа Народноослободителниот фронт (НОФ). Кога во 1946 година избувна Граѓанската војна, НОФ се приклучи кон комунистичката Демократска армија на Грција. Македонците станаа еден од нејзините главни столбови, според некои проценки околу половина од борците во 1949 година, вклучувајќи и жени како Мирка Гинова, погубена во 1946 година. Комунистичкото раководство, сепак, тактички ги користеше македонските стремежи, а војната беше изгубена кај Лерин во февруари 1949 година и конечно на Вич и Грамос во август 1949 година.
Децата бегалци и прогонството
Во март 1948 година комунистичката Привремена влада ја објави евакуацијата на децата од воените зони. Околу 28.000–32.000 деца, голем дел од нив Македонци, беа испратени во Југославија, Чехословачка, Полска, Унгарија, Романија и други земји. Грчките влади ова го нарекоа „педомазома“, „собирање деца“, и го опишуваа како киднапирање; за Македонците децата бегалци станаа траен симбол на загубата. По 1949 година десетици илјади возрасни заминаа во прогонство. Грчките закони од 1947 и 1948 година им го одзедоа државјанството и имотот, а амнестијата од 1982 година дозволи враќање само на „Грците по род“, исклучувајќи ги оние што се изјаснуваа како Македонци. Многу бегалци се населија во Скопје, Битола и Тетово или продолжија кон Австралија, Канада и САД, каде што основаа некои од најсилните дијаспорски организации.
Пиринска Македонија: признавање и пресврт
Во Бугарија приказната тргна поинаку. Во краткиот период на соработка меѓу бугарските и југословенските комунисти по 1944 година, Софија призна македонско малцинство. Пописот од 1946 година евидентираше 169.544 Македонци, главно во Пиринскиот крај; учители од Скопје предаваа македонски јазик во месните училишта, во Горна Џумаја (Благоевград) беше отворен македонски театар, а излегуваше и весникот „Пирински весник“. По судирот Тито–Сталин во 1948 година оваа културна автономија беше укината. Пописот од 1956 година сè уште евидентираше 187.789 Македонци, но од 1958 година бугарската партија изјави дека во Бугарија не постои посебна македонска нација, документите беа преиздадени со бугарска националност, а пописот од 1965 година покажа помалку од 10.000.
Толкувања
Грчката историографија главно ги толкува овие настани низ призмата на Граѓанската војна и заканата од словенски или комунистички сепаратизам, бугарската низ тврдењето дека Македонците се Бугари, а политиката од 1946–1948 година „насилна македонизација“, а македонската низ искуството на негирано малцинство. Научници како Лоринг Данфорт, Рики ван Бушотен, Андрју Росос и Анастасија Каракасиду покажаа како истите села можеле да изнедрат грчки, бугарски и македонски идентитет и како прогонството од 1948–1949 година го направи прашањето за егејските Македонци прашање на човековите права колку и на историјата. За многу семејства резултатот беше поделено паметење, со роднини во Скопје, Лерин, Ташкент, Вроцлав и Мелбурн што ја раскажуваат истата приказна на различни јазици.
