Основни македонски изрази: 25 збора што секое внуче треба да ги знае
Основните 25 македонски изрази што секое внуче треба да ги знае се поздравите, имињата за роднините, „те сакам“, благодарноста, зборовите на трпеза и збогувањето. Ова не се изрази за туристи. Тоа се зборовите што баба и дедо ги кажуваат секој ден, а кога ќе ги слушнат од внуците, ќе им биде мило цела недела. За секој израз има кирилица, латиница, едноставен изговор и значење на англиски.
Како да го користите овој список
Овој текст е наменет пред сè за родителите и внуците што пораснале во Австралија и полесно читаат англиски. Затоа во табелите има латиница и англиско значење. Големите букви во колоната „Изговор“ го покажуваат нагласениот слог. Ако децата веќе ја знаат македонската азбука, ќе можат да го прочитаат секој збор.
Уште нешто: во македонскиот има „ти“ и „Вие“. Со баба и дедо повеќето семејства зборуваат на „ти“, но некои постари роднини сакаат учтивата форма. Слушајте како зборуваат родителите.
Поздрави
| # | Македонски | Латиница | Изговор | Значење (англиски) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Здраво | Zdravo | ZDRA-vo | Hello, hi |
| 2 | Добро утро | Dobro utro | DO-bro OO-tro | Good morning |
| 3 | Како си? | Kako si? | KA-ko see | How are you? |
| 4 | Добро сум | Dobro sum | DO-bro soom | I’m good |
Здраво доаѓа од зборот „здравје“, па со него всушност му посакувате здравје на другиот. За поучтив поздрав кон постар роднина, кажете Како сте?
Семејството: кој е кој
Македонскиот има повеќе зборови за роднини од англискиот. Чичко и вујко на англиски се ист збор, „uncle“, но кај нас веднаш знаеме од која страна е роднината.
| # | Македонски | Латиница | Изговор | Кој е (англиски) |
|---|---|---|---|---|
| 5 | баба | baba | BA-ba | Grandmother |
| 6 | дедо | dedo | DE-do | Grandfather |
| 7 | мајка | majka | MY-ka | Mother (мама = mum) |
| 8 | татко | tatko | TAT-ko | Father (тато = dad) |
| 9 | тетка | tetka | TET-ka | Aunt, mum’s or dad’s sister |
| 10 | вујко | vujko | VOOY-ko | Uncle, mum’s brother |
| 11 | чичко | chichko | CHEECH-ko | Uncle, dad’s brother |
Чичковци, вујковци и нивните сопруги
- Татковиот брат е чичко. Во многу семејства велат стрико. И двата збора се точни.
- Неговата сопруга е стрина.
- Мајкиниот брат е вујко, а неговата сопруга е вујна.
- Тетка е сестра и на мајката и на таткото.
Децата често ги викаат баба и дедо со името, на пример „баба Вера“. Можеби вашето семејство има и посебен збор што го нема во ниту еден речник. Чувајте го, дел е од вашата семејна приказна.
Љубов и благодарност
| # | Македонски | Латиница | Изговор | Значење (англиски) |
|---|---|---|---|---|
| 12 | Те сакам | Te sakam | te SA-kam | I love you |
| 13 | Благодарам | Blagodaram | bla-GO-da-ram | Thank you |
| 14 | Фала | Fala | FA-la | Thanks (casual) |
Те сакам е изразот што треба прв да се научи. На бабите и дедовците никогаш не им е доста да го слушнат на свој јазик. Кажете го на вратата кога си заминувате и погледнете ја баба во лице.
Фала е секојдневно, опуштено „благодарам“. Благодарам е малку посвечено и секогаш учтиво.
На трпеза
Голем дел од семејниот живот се случува околу трпезата, од неделниот ручек до вечерата на Бадник. Со овие четири изрази ќе поминете на секој ручек.
| # | Македонски | Латиница | Изговор | Значење (англиски) |
|---|---|---|---|---|
| 15 | Пријатно | Prijatno | PREE-yat-no | Enjoy your meal |
| 16 | Убаво е | Ubavo e | OO-ba-vo e | It’s nice, it’s tasty |
| 17 | Сакам уште | Sakam ushte | SA-kam OOSH-te | I want more |
| 18 | На здравје | Na zdravje | na ZDRAV-ye | Cheers |
Пријатно се кажува и при збогување, нешто како „пријатен ден“. Ако сакате да ја освоите баба, кажете Убаво е по првиот залак од нејзината пита, а потоа Сакам уште. За идеи што да зготвите заедно, погледнете ги нашите македонски рецепти.
Учтиви зборови
| # | Македонски | Латиница | Изговор | Значење (англиски) |
|---|---|---|---|---|
| 19 | Ве молам | Ve molam | ve MO-lam | Please (polite) |
| 20 | Извинете | Izvinete | iz-VEE-ne-te | Excuse me, sorry (polite) |
Ова се учтивите форми, добри за постари роднини, свештеници и продавачи. Со другари или браќа и сестри користете ги поопуштените Те молам и Извини.
Збогување
| # | Македонски | Латиница | Изговор | Значење (англиски) |
|---|---|---|---|---|
| 21 | Чао | Chao | CHA-o | Bye |
| 22 | Одиме | Odime | O-dee-me | We’re going, let’s go |
| 23 | Се гледаме | Se gledame | se GLE-da-me | See you |
Збогувањето кај баба може да трае половина час. Одиме е зборот со кој тоа долго збогување почнува. Пред да стигнете до автомобилот, сигурно ќе чуете: „Чекај, земи малку јадење!“
Што ни велат баба и дедо
Бабите и дедовците имаат свои зборови за внуците. Можеби сте ги слушале толку често што никогаш не сте прашале што значат.
| # | Македонски | Латиница | Изговор | Значење (англиски) |
|---|---|---|---|---|
| 24 | Душо | Dusho | DOO-sho | My darling (from душа, soul) |
| 25 | Злато | Zlato | ZLA-to | Sweetheart (literally gold) |
Често ќе чуете и сонце или срце. Детето на вашите деца е внуче, а посебно се вели внука за девојче и внук за момче.
Зошто баба можеби го кажува поинаку
Македонскиот се зборува различно од крај до крај. Семејство од Битола не звучи исто како семејство од Куманово, Охрид или Струмица. Се менуваат зборовите, самогласките, па и акцентот.
- Едно семејство вели чичко, друго стрико.
- Некои баби и дедовци нагласуваат друг слог од оној во книжевниот јазик.
- Семејствата што дошле во Австралија пред многу децении често ги зачувале селските зборови со кои пораснале.
Ако дедо ве поправи, не греши ни тој, ни овој список. Научете го книжевниот збор, а потоа и семејниот. Ако ве интересира потеклото на семејството, следниот чекор е нашиот водич како да го најдете селото на предците.
Вежбање во Австралија
- Изберете три изрази неделно и залепете ги на фрижидерот.
- Договорете се со баба и дедо еден ручек неделно да се зборува само македонски, без англиски зборови.
- Снимете ја баба на телефон како ги кажува изразите, за децата да ги слушаат и кога таа не е тука.
- Јавете ѝ се на баба и кажете Добро утро, како си? пред да преминете на англиски.
- Пробајте ги изразите на црковни ручеци, пикници и вечери со оро. Погледнете го календарот на настани.
- За празниците научете ги и божиќните честитки на македонски.
- Ако сакате вистински часови, погледнете го списокот на македонски училишта.
Дали вашето семејство има посебен збор за внуците или некој од овие изрази го кажува поинаку? Пратете ни ја вашата верзија. Со радост ќе ги собираме.
Најчести прашања
Како се вели „I love you“ на македонски?
Се вели Те сакам. Изразот важи за семејство, другари и партнери.
Која е разликата меѓу Благодарам и Фала?
Благодарам е стандардното и учтиво „thank you“. Фала е опуштено и се користи дома и меѓу блиски луѓе.
Која е разликата меѓу вујко и чичко?
Вујко е братот на мајката. Чичко, или стрико, е братот на таткото.
Што значи Пријатно?
На трпеза Пријатно значи „пријатен апетит“. Се користи и како љубезно збогување.
Како ги викаат бабите и дедовците внуците?
Најчести се душо, злато, сонце и срце. Самиот збор за внук или внука е внуче.
Дополнително читање: Macedonian kinship (Википедија, англиски) и СБС на македонски.
Read in English: Basic Macedonian Phrases: 25 Every Grandchild Should Know